دسترسی سریع

عسر و حرج در طلاق چیست؟ + [مصادیق و راه‌های اثبات]

عسر و حرج در طلاق و راه های اثبات آن در قانون

طلاق، به‌عنوان راهی برای جدایی زن و شوهر از یکدیگر است؛ اما در نظر داشته باشید که هیچ‌گاه اولین راه نیست. بر اساس قانون مدنی، درخواست طلاق می‌تواند هم از جانب مرد و هم از جانب زن مطرح شود و این امری مسلم است. البته زن تحت شرایط خاصی می‌تواند تقاضای طلاق خود را ارائه نماید که «عسر و حرج» از مهم‌ترین این شرایط است. در این مطلب می‌خواهیم درباره مفهوم، مصادیق، راه‌های اثبات، تفاوت این مفهوم حقوقی با شروط ضمن عقد، عسر و حرج در طلاق، مهریه و ازدواج موقت بحث کنیم.

در ابتدا بهتر است بدانید، قانون‌گذار در ماده 1130 قانون مدنی، به بیان عسر و حرج پرداخته و موارد آن را نیز مورد اشاره قرار داده است. توصیه می‌کنیم اگر با این مفهوم آشنایی ندارید، حتما با ما همراه باشید.

منظور از عسر و حرج چیست؟

از نظر لغوی، «عُسر» به معنای فشار مادی و جسمانی و «حَرَج» به معنای فشار روحی تعبیر شده است. با اینکه پیش‌فرض اولیه این است که خانواده به‌عنوان مأمنی از آرامش برای اعضای آن است؛ اما قانون‌گذار بر این موضوع آگاه بوده که اوضاع همیشه بر وفق مراد پیش نمی‌رود. به همین دلیل، مواردی را تحت عنوان عسر و حرج پیش‌بینی کرده تا هر زمان که این امور محقق شد، زوجه (زن) بتواند حکم طلاق خود را از محکمه بگیرد.

معنی و تعریف عسر و حرج

بر اساس تبصره مندرج در ماده 1130 قانون مدنی، عسر و حرج شرایطی است که در آن ادامه زندگی مشترک برای زوجه با مشقت همراه شود و از طرفی نیز تحمل وضعیت برای او دشوار باشد. البته بر اساس بخش پایانی این تبصره، احراز این شرایط و سختی با دادگاه است و به صرف ادعای زوجه میسر نخواهد شد. بنابراین، ضمن اینکه مرد به همسرش بی‌توجهی کند، قطعا مصداق عسر و حرج نخواهد بود و موجب حق طلاق برای زن نمی‌گردد.

مصادیق عسر و حرج در قوانین جدید ایران

به‌طورکلی، قانون‌گذار مصداق این شرایط مشقت‌بار را به عرف واگذار کرده است. اما برای جلوگیری از چنددستگی در برداشت‌ها، مصادیقی را نیز به‌عنوان این شرایط مطرح نموده است که در این بخش به آن می‌پردازیم:

۱. اگر زوج در ۶ ماه متوالی یا ۹ ماه متناوب، زندگی مشترک را بدون دلیل موجهی ترک کند و از این طریق زوجه به مشقت دچار شود.

۲. اگر زوج به مشروبات الکلی و یا مواد مخدر اعتیاد داشته باشد، ابتدا وی ملزم به ترک آن خواهد شد. سپس اگر ترک نکند و یا مدتی پس از ترک مجددا به مصرف آن روی آورد، قطعا موجب این شرایط خواهد بود.

۳. اگر محکومیت‌های زوج به حبس بالای ۵ سال منتهی شود، شرایط عسر و حرج محقق خواهد شد.

مشاهده
شرایط و راه های طلاق از طرف زن چیست و چقدر طول می‌کشد؟

۴. ابتلای زوج به بیماری‌های روانی که قابل درمان نباشد و یا بیماری‌های جسمی که صعب‌العلاج بوده و به هر نحوی زندگی مشترک را تحت تأثیر خود قرار دهد. گفتنی است، امراض مقاربتی حتی اگر موجب عسر و حرج برای زوجه نباشد، اما بار رابطه زناشویی را از دوش او بر می‌دارد. همچنین، در این زمان زن مستحق نفقه خواهد بود.

۵. خشونت‌های خانگی یا به عبارتی دیگر، همسر آزاری از دیگر مواردی است که موجب این حق برای زن خواهد شد. با اینکه در سال‌های اخیر جنبش‌های مختلفی برای نفی این عمل به وجود آمده است، اما همچنان به‌ندرت این عمل مشاهده می‌شود.

لازم به ذکر است این موارد «تمثیلی» بوده و «حصری» نمی‌باشند. به این معنا که قانون‌گذار عسر و حرج را به این چند گزینه محدود نکرده است. بنابراین، می‌تواند دامنه وسیع‌تری نیز داشته باشد.

راه‌های اثبات عسر و حرج به زبان ساده

اگر مبنای عسر و حرج زوجه مواردی از قبیل خشونت‌های فیزیکی، بیماری‌های زوج، اعتیاد و یا ترک زندگی خانوادگی باشد، به نظر می‌رسد که اثبات آن چندان دشوار نخواهد بود. زیرا این موارد کاملا مشهود هستند و تنها نیاز به آزمایش‌های پزشکی و یا اثبات کارشناس خواهند داشت.

راه های اثبات عسر و حرج

در سایر موارد که مصادیق عسر و حرج به آسانی قابل اثبات نباشد و یا چندان مشهود نیست، بهترین راه اثبات زن، گذشت از حقوق مالی است و این امر را به دادگاه منتقل می‌کند که وی واقعا در وضعیت مشقت‌باری قرار دارد.

عسر و حرج و مهریه

بر اساس قانون، طلاق زن به‌واسطه عسر و حرج و شرایط مذکور، ارتباطی به مهریه ندارد و این دو موضوع فرایندهایی جدا از یکدیگر هستند. اما همان‌طور که گفته شد، گاهی مصادیق عسر و حرج آن‌چنان مشهود نیستند. در این زمان است که زن باید برای اثبات آن در دادگاه تلاش بیشتری را انجام دهد. بخشش مهریه و سایر حقوق مالی به زوج، از نشانه‌هایی است که می‌تواند صحت سخن وی را در دادگاه اثبات نماید.

در باب حقوق زن می‌توان علاوه بر مهریه؛ اجرت‌المثل، حق شیر به فرزندان، نحله و جهیزیه آورده از خانهٔ پدری را مثال زد. از آنجا که این حقوق نکاتی را در خود دارند، بهتر است قبل از هرگونه اقدامی، به‌طور کامل با نکات آن آشنا شوید و یا با یک وکیل متخصص در زمینه خانواده مشورت کنید.

مشاهده
مهریه؛ نحوه محاسبه، دریافت، تعدیل و هر آنچه لازم است بدانید

تفاوت عسر و حرج با شروط ضمن عقد چیست؟

شروط ضمن عقد، با توافق طرفین در حین انعقاد نکاح به وجود می‌آیند. باید توجه داشت که گاهی اوقات، زن «وکالت در طلاق» را در این شروط می‌گیرد و این شرط با عسر و حرج تفاوت دارد.

تفاوت عسر و حرج با شروط ضمن عقد

اگر زن در شرط ضمن عقد وکالت در طلاق را داشته باشد، دیگر لازم نیست برای طلاق، عسر و حرج خود را در دادگاه ثابت کند. به عبارتی دیگر، همان‌طور که مرد برای طلاق نیازی به اثبات عسر و حرج ندارد، زن هم در صورت داشتن وکالت در طلاق نیازی به اثبات این شرایط نخواهد داشت.

عسر و حرج در ازدواج موقت

به‌طورکلی، عسر و حرج صرفا مختص ازدواج دائم نیست و ازدواج موقت را نیز شامل می‌شود. بنابراین، اگر زوجه در شرایطی باشد که ادامه زندگی زناشویی برای وی سخت و مشقت‌بار باشد و بتواند این امر را در دادگاه اثبات نماید، دادگاه مرد را مجبور می‌کند که باقی مدت را بذل نماید. همچنین، در صورتی که زوج (مرد) حاضر به این امر نشود، دادگاه حکم بذل مدت باقی‌مانده از نکاح موقت را صادر خواهد کرد.

مشاهده
استرداد جهیزیه؛ با سیاهه، بدون سیاهه، قبل از طلاق و بعد از طلاق

سخن پایانی 

در این مطلب از وب‌سایت «وکیل با من»، تلاش کردیم تا ابهامات موجود در خصوص «عسر و حرج» را برای شما رفع کنیم. چنانچه در خصوص مفهوم عسر و حرج در طلاق، مصادیق، روش‌های اثبات، تفاوت آن با شروط ضمن عقد و… سوالی دارید، در بخش دیدگاه‌ها از ما بپرسید. همچنین، توصیه می‌کنیم اگر با چنین موضوعات حقوقی درگیر هستید، از یک وکیل خانواده کمک بگیرید.

 

5/5 (2 امتیاز)

Get legal advice

مشاوره حقوقی نیاز دارید؟

مشاوره تلفنی با وکیل پایه یک دادگستری

دریافت مشاوره
با نشر این مطلب، به افزایش آگاهی دیگران کمک کنید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *