دسترسی سریع

مهریه؛ نحوه محاسبه، دریافت، تعدیل و هر آنچه لازم است بدانید

مهریه چیست

مهریه، یکی از مواردی است که در عقد نکاح به آن توجه زیادی می‌شود. در واقع وجود یا عدم وجود مهریه بر صحت نکاح خللی وارد نمی‌کند، اما در عرف کنونی لازمه هر عقد نکاحی، تعیین صداق است. بنابراین لازم است با تمام شرایط و قوانین موجود در آن آشنا باشید تا بتوانید در هنگام نیاز از آنها استفاده نمایید. چنانچه در خصوص تعریف مهریه، قسط بندی، تعدیل تقسیط، اجراییه و… ابهام دارید، با ما همراه باشید تا نکات حقوقی مهم و ضمانت اجرای مهریه را برای شما توضیح دهیم.

مهریه چیست؟

در قانون مدنی، تعریف دقیقی از مهریه نیامده و تنها مصداق‌های آن مطرح شده است. البته بیان تعریفی از آن‌هم آن‌چنان ضروری به نظر نمی‌رسد. چرا که با توجه به متداول بودن این حق در عقد نکاح برای بانوان، کمتر کسی را می‌توان یافت که با معنای مهریه آشنا نباشد.

تعیین مهریه ریشه فقهی دارد و در مورد احکام ویژه آن، نظریات مختلفی توسط فقها مطرح شده است. به نظر می‌رسد که مهریه برای ارزش بخشیدن به بانوان ایجاد شده است و به نوعی، فلسفه پایه‌گذاری آن نیز همین بوده است. البته جای شگفتی است که در روزگار عرب جاهلیت که به زن به چشم یک کالا نگاه می‌شد و حتی در بسیاری موارد به این شکل هم آنها را مبادله می‌کردند، دین اسلام با چنین نگاه دقیقی به بانوان نگریسته و به آنها ارزش و احترام گذاشته است.

قانون جدید مهریه

همان‌طور که گفته شد، در قانون مدنی مصداق‌های مهریه ذکر شده است. همچنین مطابق ماده 1078 قانون مدنی، لازمه مهر قلمداد شدن یک شیء، مال بودن آن است. یعنی باید مالیت داشته و قابل تملک نیز باشد. در واقع هر چیزی که مالیت داشته باشد باید این ویژگی‌ها را دارا بوده و حقوق‌دانان نیز در این نظریه اتفاق نظر دارند. البته فایده عقلایی داشتن یک مال هم برای صدق مالیت داشتن بر آن، از دیگر مواردی است که در این خصوص قابل توجه است و در اینجا منظور از عقلا، عرف موجود در جامعه است.

اجراییه مهریه

مهریه به‌طورکلی به دو نوع «عندالمطالبه» و «عندالاستطاعه» تقسیم می‌شود. در نوع عندالمطالبه آن، زن می‌تواند در هر زمانی مهریه خود را مطالبه نماید و شوهر نیز موظف است که آن را پرداخت کند. اما در خصوص مهر عندالاستطاعه، شوهر موظف می‌شود که تنها در زمانی که توانایی مال را داشت، صداق را پرداخت کند.

مراحل اجرا گذاشتن مهریه

  • ابتدا زن باید به دفتر ازدواج خود مراجعه کرده و درخواست صدور اجراییه نمایید.
  • سپس این درخواست به اداره ثبت ارسال می‌شود و برای آن پرونده تشکیل می‌شود.
  • در انتها، شماره پرونده و بایگانی آن به شماره همراه اعلامی توسط شما، پیامک می‌شود.

لازم به ذکر است برای مراجعات بعدی به اداره ثبت، باید در این «لینک» به‌صورت اینترنتی نوبت رزرو کنید. همچنین در صورت عدم شناسایی مال یا الباقی مهریه، باید پس از درخواست مختومه شدن پرونده به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی مراجعه کرده و دادخواست مهریه را به طرفیت زوج تقدیم کند.

توجه داشته باشید که اگر دادخواست دارای شرایط مندرج در ماده 50 قانون آیین دادرسی مدنی باشد، به جریان خواهد افتاد. پس از آن، ابلاغیه به شوهر ارسال می‌گردد و خبر از برگزاری دادگاه در روز و موعد معینی خواهد داد. البته در مواردی ارائه لایحه در دادگاه کفایت می‌کند، اما در زمان‌هایی هم زن یا شوهر باید مستقیما در دادگاه حاضر شده و دلایل خود را ارائه دهند.

مشاهده
مراحل طلاق توافقی چگونه است؟ (سال 1400)

مهریه پولی چگونه محاسبه می‌شود؟

در برخی موارد، صداق بر اساس پول ملی تعیین می‌گردد. در این مورد محدودیت قانونی وجود ندارد و مطابق با ماده 1080 قانون مدنی، این حق برای زوج و زوجه وجود دارد. اما با توجه به اینکه نرخ پول ملی هر ساله بر اثر تورم در حال تغییر است، باید شاخصه‌ای وجود داشته باشد که جلوی کم‌ارزش شدن بهای مهریه گرفته شود. به همین علت، قانون‌گذار در تبصره ماده 1082، ضابطه خاصی را تعیین کرده است.

مهریه پولی چگونه محاسبه می‌شود

مطابق این تبصره، در صورتی که نرخ مهریه بر اساس پول رایج در کشور باشد، مقدار صداق ضربدر شاخص سال قبل که توسط بانک مرکزی اعلام شده می‌شود. نتیجه حاصله هم تقسیم بر شاخص سال وقوع عقد می‌گردد. این شاخص‌ها هر ساله توسط بانک مرکزی تعیین شده و با یک جستجوی ساده در اینترنت می‌توانید آن را به‌صورت کامل بیابید. به این صورت از کاهش ارزش صداق در طی سال‌های متمادی گرفته می‌شود و جانب حق نیز رعایت خواهد شد.

ممنوع الخروج کردن زوج بابت مهریه

قبل از شروع دادگاه رسیدگی، گاهی اوقات زن بیم آن را دارد که شوهر برای فرار از مهریه از کشور خارج شود. بنابراین از اداره ثبت ممنوع الخروج کردن زوج را بابت صداق درخواست کند. در این خصوص، از خروج همسر ممانعت به عمل می آید.

حکم جلب مهریه (دستور جلب)

حکم جلب مهریه در سال‌های گذشته بسیار بیشتر متداول بود. اما، با توجه به افزایش تعداد زندانیان مهریه در کشور، هم‌اکنون این حکم اندکی کمتر صادر می‌شود. در حال حاضر سعی بر این است که بر اساس تمکن مالی مرد و شرایط او، حکم تقسیط مهریه صادر گردد و اینکه یک فرد را به این دلیل زندانی کنند، چیزی است که در سال‌های اخیر بسیار کمتر شاهد آن هستیم.

حکم جلب مهریه

با این حال لازم به ذکر است، کل شرایط صداق، تداخلی در عقد نکاح ایجاد نخواهد کرد. به‌طوری‌که می‌توان گفت مهریه امری خارج از عقد نکاح است و صحت و فساد آن، موجب باطل شدن نکاح نخواهد شد.

تعداد سکه مجاز مهریه

طبق موادی که در سال‌های اخیر به قانون حمایت از خانواده اضافه شده است، تعداد سکه مجاز برای مهریه 110 عدد است. البته این به آن معنا نیست که اگر تعداد سکه بیشتری در نظر گرفته شد، باطل است. بلکه بدین معنا است که برای سکه بالای 110 عدد، حبس در نظر گرفته نمی‌شود.

اگر زوج اموالی داشته باشد، برای سکه‌های بیشتر از 110 عدد، این اموال قابل مطالبه است.

نظر به اینکه در سال‌های اخیر با تعداد مجازات‌ها و افزایش مجرمان، با جمعیت کثیری از زندانیان مواجه بوده‌ایم، در حال حاضر شاهد این امر هستیم که قانون‌گذار با تصویب قوانین متعدد در پی کاهش مدت حبس تعزیری و تعداد زندانیان است. همچنین، با تصویب قوانین به‌ویژه در سال 99، تعداد زیادی از جرائم هم از حالت غیر قابل گذشت به حالت قابل گذشت تغییر پیدا کرده است که تا حد امکان از جمعیت زندانیان کاسته شود.

قسط بندی مهریه

قسط بندی مهریه طبق اوضاع و احوال مرد تعیین می‌گردد. هرچند که قسط بندی صداق در درجه اول بر پایه تراضی طرفین است، اما هم‌اکنون دادگاه تحت یک شرایطی، حکم به قسطی بندی مهریه می‌دهد.

تعدیل تقسیط مهریه

گفتنی است، رویه قضایی در این مورد یکسان نیست. به‌طوری‌که ممکن است یک دادگاه، شرایطی را موجب تقسیط آن بداند و دادگاهی دیگر آن را جز شرایط ضروری احراز نکند. با این حال، قسطی کردن صداق جزو مواردی است که بسیار متداول بوده و در سال‌های اخیر نیز بارها شاهد آن بوده‌ایم.

طبق ماده 11 قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی مصوب سال 1394، چنانچه مرد توانایی پرداخت اقساط داشته باشد، دادگاه با ملاحظه وضعیت مالی او، مهلت متناسب برای پرداخت یا حکم به تقسیط می‌دهد. گفتنی است در تعیین اقساط، میزان حقوق و درآمد مرد در نظر گرفته می‌شود و باید به‌گونه‌ای باشد که زوج (مرد) قادر به پرداخت باشد.

تعدیل تقسیط مهریه

همان‌طور که گفته شد، مهریه قابلیت قسط بندی داشته و این امر از ماده 1083 قانون مدنی قابل برداشت است. البته این مورد باید تحت شرایط خاصی ایجاد گردد. به این منظور، شخص خوانده که در اینجا مرد است، پس از به اجرا گذاشتن مهر توسط زن، می‌تواند ظرف 30 روز از تاریخ ابلاغ اجراییه دادگاه، دادخواست اعسار خود را از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی نزدیک به محل سکونت خود تقدیم کند.

اگر دادگاه اعسار مرد را پذیرفت، مهریه تقسیط خواهد شد. شرایط اعسار و اعلام آن در قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی به تفصیل صحبت شده است. پس از اعلام اعسار توسط مرد، با توجه به شرایط موجود که مهم‌ترین عامل تاثیرگذار، درآمد و دارایی مرد می‌باشد، مقدار مهریه در هر قسط و تعداد اقساط آن تعیین خواهد شد. معمولا در سال‌های اخیر، قانون‌گذار توجه ویژه‌ای به این امر داشته است.

مشاهده
نفقه چیست و میزان آن چقدر است؟

همچنین، در صورت تغییر در شرایط و اوضاع و احوال مرد، امکان درخواست تعدیل تقسیط مهریه توسط زن و مرد وجود دارد. این امر هم پس از بررسی‌های دادگاه و با توجه به اوضاع و احوال موجود تعیین می‌گردد. از دیگر موارد تاثیرگذار در تعدیل تقسیط مهریه، رسیدن ارث به مرد است که ناگهان موجب تغییر در اوضاع و احوال وی می‌گردد. البته شرایط دیگری هم می‌تواند موجب لغو ادعای اعسار گردد.

طبق تبصره 2 ماده 11 قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی مصوب سال نود و چهار، دادگاه با توجه به تورم بر اساس شاخص بانک مرکزی یا تغییر در وضعیت درآمد زوج، نسبت به تعدیل تقسیط مهریه اقدام می‌کند.

مثال: ممکن است مرد در زمان اعسار ماهیانه 5 میلیون تومان درآمد داشته باشد، اما چندین ماه پس از صدور حکم، بیکار شده و در شغل بعدی خود 2 میلیون تومان درآمد دارد. در این صورت طبق تبصره قانون مذکور، می‌تواند با مراجعه به دفاتر خدمات قضایی با رعایت شرایط مقرر در قانون، دادخواست تعدیل تقسیط خود را تقدیم کند.

مهریه زن بعد از فوت شوهر

یکی از مواردی که همواره به‌عنوان مباحث داغ حقوقی مطرح بوده است، مهریه زن بعد از فوت شوهر خود می‌باشد. به‌طورکلی می‌توان گفت در ارث، کلیه دارایی شخص به وراث خود منتقل می‌گردد و دیون و حقوق متوفی حال می‌گردد که مهریه نیز از جمله این دیون است. در این صورت، کافی است که زن (زوجه) دادخواستی را برای گرفتن صداق خود به طرفیت همه وراث طرح نماید. در این صورت، به کلیه وراث شخص متوفی، ابلاغیه ارسال خواهد شد و وراث می‌توانند در تاریخ اعلامی توسط دادگاه، در جلسه رسیدگی حاضر شده و از حقوق خود دفاع کنند.

مهریه زن بعد از فوت شوهر

لازم به ذکر است، سیر رسیدگی و ابلاغ در اینجا شکل تشریفاتی دارد و تنها برای این امر است که اگر افراد ذی‌نفع ادعایی خلاف واقع داشته باشند، ادعای خود را به دادگاه اعلام نمایند. یکی از این ادعاها می‌تواند این باشد که شخص خواهان، همسر متوفی نباشد و یا اینکه مهریه قبلا توسط متوفی پرداخت شده و یا توسط زوجه «ابراء» یا «هبه» شده باشد.

در نهایت امر، پس از رسیدگی دادگاه و محق بودن زوجه مهریه از ماترک شخص متوفی پرداخت خواهد شد. در مواردی هم که مقدار صداق از مقدار ماترک بیشتر باشد، تنها به همان مقدار که دارایی متوفی کفاف دهد، توقیف و برداشت می‌شود.

مهریه بعد از فوت زن

بر اساس ماده 9401 قانون مدنی، زوج و زوجه از هم ارث می‌برند. البته به‌شرطی که رابطه زوجیت بین آنها دائمی باشد. بر همین اساس، مرد حتی از مهریه همسر خود ارث می‌برد و از آنجایی که خود ذی‌حق و ذی‌نفع محسوب می‌شود، در صورت وجود ورثه دیگر برای زن، مقدار حق مرد از مهریه کاسته می‌شود. همچنین، اگر زن ورثه دیگری نداشته باشد، کل اموال به زوج منتقل خواهد شد و مسئله صداق کلا منتفی است.

مهریه بعد از فوت زن

بنابراین پس از مرگ زن، ورثه او می‌توانند با اسناد و مدارک از زوج مهریه متوفی را درخواست نمایند. حتی اگر مرد فوت کرده باشد، باز هم این امکان وجود دارد که ورثه زن متوفی از دارایی مرد متوفی مهریه زن را بگیرند. زیرا مهریه از جمله حقوق زن محسوب می‌شود و طبق قانون، کلیه حقوق پس از مرگ به ورثه منتقل خواهد شد. البته در این مورد استثنائاتی هم وجود دارد که به دلیل پیچیدگی‌های خاص حقوقی، از ذکر آنها امتناع می‌کنیم. توصیه می‌کنیم در چنین شرایطی، از وکیل خانواده مشورت بگیرید.

مهریه تا چه میزان دین ممتاز است؟

دین ممتاز به این معناست که اگر مرد به غیر از مهریه، دیون دیگری هم بر ذمه‌اش باشد، ابتدا باید دیون ممتاز پرداخت شود و پس از آن سایر دیون ادا شود. همین امر در مورد ماترک نیز صدق می‌کند و مطابق با ضابطه‌ای که در پرداخت مهریه بعد از فوت شوهر مطرح شد، ابتدا صداق از ارث پرداخت می‌شود. لازم به ذکر است در این خصوص، حد مشخصی برای مهریه در نظر گرفته شده است.

مطابق بند 3 ماده 148 قانون اجرای احکام مدنی، مهریه زن تا مبلغ 200 هزار ریال جز دیون ممتاز در نظر گرفته خواهد شد. البته زمان زیادی از وضع این ماده می‌گذرد و عرف کنونی این مبلغ را ناچیز می‌داند. با این حال، ماده مزبور همچنان لازم‌الاجرا بوده و بر اساس آرای کنونی از محاکم و نظریات مختلف حقوقی، این نرخ مطابق شاخص اعلامی از سوی بانک مرکزی به‌روزرسانی نخواهد شد.

مشاهده
تنظیم دادخواست حقوقی

مهریه دختری که باکره نیست

اگر مرد پس از ازدواج متوجه عدم بکارت زن (زوجه) شود، این امر یکی از موارد فسخ نکاح به موجب تدلیس (فریب) بوده و پس از اثبات در دادگاه، به زن مهریه تعلق نمی‌گیرد. اما اگر مرد از ابتدا از این موضوع مطلع بوده، زن مستحق تمام مهریه توافق شده است.

عدم ذکر مهریه در عقد دائم

مطابق ماده 1087، عدم ذکر مهریه در نکاح دائم به صحت نکاح خللی وارد نمی‌کند. این همان امری است که فقها نیز در نظریات خود بارها به آن توجه کرده‌اند. البته اگر بعدها نسبت به آن توافق کنند، هنگام پرداخت صداق بر همان اساس عمل خواهد شد. در صورتی هم که توافقی تا زمان پرداخت صورت نگیرد، در صورت نزدیکی، زن مستحق «مهرالمثل» است. چنانچه نزدیکی صورت نگرفته باشد، زن مستحق «مهرالمتعه» است.

در چه صورت مهریه به زن تعلق نمی گیرد؟

1. اگر عقد نکاح بین زن و شوهر جاری شود و به دلایلی باطل گردد و همچنین، علاوه بر آن رابطه زناشویی هم بین زن و شوهر انجام نشده باشد، مهریه به زن تعلق نمی‌گیرد.

2. چنانچه زن و مرد نکاح صحیحی انجام دهند اما میان آنها رابطه زناشویی انجام نشده باشد، زن نمی‌تواند کل مهر را دریافت کند و تنها نصف مهریه به زن تعلق خواهد گرفت.

3. اگر مهریه در ابتدای ازدواج به‌صورت عندالاستطاعه در نظر گرفته شده باشد و زن درخواست طلاق دهد، تا زمانی که نتواند ثابت کند که شوهر توانایی لازم و کافی برای پرداخت مهر را دارد ، مهر به وی تعلق نخواهد گرفت.

4. در صورت فسخ نکاح به جهت تدلیس زن، زوجه در هیچ فرضی مستحق مهریه نبوده و نمی‌تواند ادعایی در این خصوص داشته باشد.

 


مشاوره حقوقی نیاز دارید؟

مشاوره تلفنی با وکیل پایه یک دادگستری

دریافت مشاوره
با نشر این مطلب، به افزایش آگاهی دیگران کمک کنید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *